Przełom w sporze TVP i ZAiKS? Walka o miliony dla twórców

Finansowe starcie gigantów. O co naprawdę chodzi w sporze między TVP a ZAiKS?

Relacje między publicznym nadawcą a największą w Polsce organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi od dawna przypominają przeciąganie liny. W 2025 roku konflikt ten wszedł w nową fazę, która ogniskuje się wokół gigantycznych pieniędzy należnych twórcom za emisję ich dzieł na antenach Telewizji Polskiej. Stawką są nie tylko zaległe i bieżące tantiemy, ale przede wszystkim wypracowanie nowego modelu współpracy w erze cyfrowej, gdzie streaming i platformy VOD odgrywają coraz większą rolę.

Kość niezgody: Stawki za „pola eksploatacji”

Głównym punktem sporu są tzw. tabele stawek wynagrodzeń. ZAiKS, reprezentujący interesy tysięcy kompozytorów, tekściarzy i scenarzystów, domaga się waloryzacji opłat, które – zdaniem stowarzyszenia – nie przystają do obecnych realiów rynkowych i inflacji. Z kolei TVP, przechodząca proces restrukturyzacji i borykająca się z niepewnym finansowaniem z budżetu państwa, szuka oszczędności, argumentując, że żądania ZAiKS-u są zbyt wygórowane.

Problem dotyczy szczególnie eksploatacji utworów w Internecie. ZAiKS stoi na stanowisku, że udostępnianie archiwalnych materiałów oraz produkcja treści wyłącznie do sieci powinna generować dla autorów dodatkowe wynagrodzenie, na co nadawca nie zawsze chce się godzić w proponowanej formie. Brak porozumienia w tej kwestii skutkuje tymczasowymi umowami lub, w skrajnych przypadkach, drogą sądową.

Skutki dla twórców i widzów

Dla przeciętnego widza spór ten jest niemal niewidoczny, dopóki z anteny nie zaczynają znikać popularne programy muzyczne lub filmy, do których prawa autorskie są blokowane. Jednak dla artystów sytuacja jest dramatyczna. Tantiemy z TVP stanowią dla wielu z nich lwią część dochodów. Opóźnienia w wypłatach lub zaniżone stawki bezpośrednio uderzają w kondycję polskiej branży kreatywnej.

Kluczowe punkty zapalne w 2025 roku:

• Zaległe płatności: Roszczenia ZAiKS-u dotyczące niewypłaconych tantiem z lat ubiegłych.

• Nowa ustawa o prawie autorskim: Wprowadzenie dyrektywy DSM, która nakłada na platformy cyfrowe (w tym serwisy TVP) obowiązek sprawiedliwego wynagradzania twórców.

• Transparentność rozliczeń: ZAiKS domaga się bardziej precyzyjnych raportów o tym, jakie utwory i jak długo były emitowane, aby móc rzetelnie dzielić pieniądze między autorów.

Perspektywy na porozumienie

Mimo napięć, obie strony deklarują chęć porozumienia. Całkowite zerwanie współpracy jest niemożliwe – TVP nie mogłaby nadawać bez muzyki i scenariuszy, a ZAiKS potrzebuje wpływów od największego nadawcy w kraju. Eksperci przewidują, że finałem tegorocznych negocjacji będzie nowa umowa generalna, która uwzględni rosnącą rolę kanałów tematycznych i internetowych.

Rozwiązanie tego sporu jest kluczowe dla stabilności polskiego rynku mediów. Twórcy liczą na to, że w 2025 roku uda się wreszcie domknąć etap niepewności, a publiczny nadawca stanie się wzorem w kwestii przestrzegania praw autorskich i godziwego wynagradzania za pracę intelektualną.

Photo by Fabian Blank on Unsplash