System kaucyjny pod lupą: Jak oszuści obchodzą prawo?

Kreatywna księgowość butelkowa. Jak oszuści próbują „złamać” system kaucyjny w Polsce

Wprowadzenie ogólnopolskiego systemu kaucyjnego miało być milowym krokiem w stronę ekologii i gospodarki obiegu zamkniętego. Jednak luty 2026 roku przynosi niepokojące raporty od operatorów systemów oraz sieci handlowych. Tam, gdzie pojawiają się pieniądze – nawet w formie kilkudziesięciogroszowej kaucji – pojawiają się również osoby szukające luk w systemie. Służby ostrzegają: pomysłowość oszustów rośnie, ale systemy zabezpieczeń stają się coraz szczelniejsze.

Metoda „na kod kreskowy” i nielegalny import

Najpoważniejszym problemem, z jakim borykają się obecnie punkty skupu i recyklomaty, jest manipulacja kodami EAN.

• Fałszywe etykiety: Oszuści drukują kody kreskowe produktów objętych kaucją i naklejają je na opakowania, które do systemu nie należą (np. butelki z importu lub opakowania po produktach technicznych).

• Import „pustych” zysków: Odnotowano próby masowego wwożenia plastikowych butelek z krajów ościennych, które nie posiadają polskiego systemu kaucyjnego. Po oklejeniu ich polskimi etykietami, sprawcy próbują wyłudzić kaucję w automatach.

Manipulacje przy recyklomatach

Automaty do zbiórki opakowań (RVM) to zaawansowane urządzenia, ale i one stają się celem ataków.

• Metoda „na sznurek”: Choć brzmi to jak scenariusz z dawnych lat, niektórzy próbują wyciągać butelkę z automatu po tym, jak czujnik już ją zarejestrował. Nowoczesne maszyny są jednak wyposażone w czujniki ruchu wstecznego i systemy wagowe, które natychmiast blokują urządzenie.

• Wielokrotny skan: Próby zniszczenia mechanizmu zgniatającego, aby ta sama butelka mogła zostać oddana kilkukrotnie w różnych punktach.

„Słupy” butelkowe i wyłudzenia masowe

Służby skarbowe przyglądają się również podmiotom, które próbują wprowadzać do obrotu ogromne ilości opakowań bez odprowadzenia odpowiednich opłat produktowych, licząc na zysk z masowego zwrotu kaucji przez podstawione osoby. To już nie jest drobne oszustwo, a zorganizowana przestępczość gospodarcza.

Reakcja ustawodawcy i kary

Rząd oraz operatorzy systemu zapowiadają uszczelnienie przepisów jeszcze w pierwszym kwartale 2026 roku.

– Każda próba oszustwa w systemie kaucyjnym jest rejestrowana przez kamery monitoringu przy automatach. Dane o nieprawidłowościach trafiają bezpośrednio do centralnego systemu nadzoru – ostrzega przedstawiciel jednego z operatorów.

Co grozi za próby oszustwa?

• Kary administracyjne: Dla sklepów i hurtowni, które nie dopełniają obowiązków ewidencji – nawet do kilkuset tysięcy złotych.

• Odpowiedzialność karna: Za oszustwo i wyłudzenie mienia (art. 286 kk) grozi kara pozbawienia wolności do lat 8, niezależnie od kwoty, jeśli działanie miało charakter stałego źródła dochodu.

Jak system się broni?

W 2026 roku większość recyklomatów wykorzystuje już technologię rozpoznawania obrazu AI, która nie patrzy tylko na kod kreskowy, ale analizuje kształt, wagę i materiał, z którego wykonane jest opakowanie. Dzięki temu „skuteczność” oszustów drastycznie spada, a system staje się odporny na proste manipulacje.

Photo by tanvi sharma on Unsplash